Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία (2023) αποτύπωσαν τις βασικές αιτίες θανάτου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, επιβεβαιώνοντας τη σταθερή κυριαρχία των χρόνιων νοσημάτων και των εκφυλιστικών παθήσεων στις μεγαλύτερες ηλικίες. Συνολικά, καταγράφηκαν 4,84 εκατομμύρια θάνατοι, με τη συντριπτική πλειονότητα –περίπου το 85%– να αφορά άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω. Οι ασθένειες του κυκλοφορικού συστήματος, ο καρκίνος και οι παθήσεις του αναπνευστικού αποτελούν τις τρεις βασικές κατηγορίες αιτιών θανάτου, συγκροτώντας τον κύριο άξονα της επιδημιολογικής εικόνας στην Ένωση.
Σχεδόν ένας στους τρεις θανάτους στην Ευρωπαϊκή Ένωση αποδίδεται σε παθήσεις του κυκλοφορικού συστήματος, οι οποίες ευθύνονται για το 32,8% των συνολικών θανάτων. Πρόκειται για την πιο κρίσιμη κατηγορία, εντός της οποίας ξεχωρίζουν η ισχαιμική καρδιοπάθεια –που περιλαμβάνει και τα εμφράγματα– με ποσοστό 32,0%, καθώς και οι εγκεφαλοαγγειακές παθήσεις, όπως τα εγκεφαλικά επεισόδια, με 20,5%.
Η εικόνα στην Ελλάδα: Η Ελλάδα ακολουθεί την ίδια γενική κατάταξη αιτιών θανάτου με την υπόλοιπη Ευρώπη. Οι παθήσεις του κυκλοφορικού βρίσκονται στην πρώτη θέση, ακολουθεί ο καρκίνος και έπονται οι παθήσεις του αναπνευστικού συστήματος. Αναλυτικά, καταγράφονται περίπου:
300 θάνατοι ανά 100.000 κατοίκους από παθήσεις του κυκλοφορικού
230 θάνατοι ανά 100.000 κατοίκους από καρκίνο
90 θάνατοι ανά 100.000 κατοίκους από αναπνευστικά νοσήματα
Στις παθήσεις του κυκλοφορικού, η χώρα κατατάσσεται στη 15η θέση μεταξύ των κρατών-μελών, με επιδόσεις χαμηλότερες από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αντίθετα, υψηλότερα ποσοστά εμφανίζονται κυρίως σε χώρες της ανατολικής Ευρώπης, ενώ χαμηλότερα καταγράφονται σε χώρες της δυτικής και νότιας Ευρώπης.
Ο καρκίνος αποτελεί τη δεύτερη συχνότερη αιτία θανάτου, ευθυνόμενος για το 23,9% των συνολικών απωλειών. Πιο θανατηφόρος μορφή παραμένει ο καρκίνος του πνεύμονα, που αντιστοιχεί στο 19,8% των θανάτων από κακοήθη νεοπλάσματα. Ακολουθούν: ο καρκίνος του παχέος εντέρου (11,4%), άλλες μορφές όπως του παγκρέατος, του μαστού και του προστάτη, που επίσης καταγράφουν σημαντικά ποσοστά
Άλλες αιτίες θανάτου: Οι παθήσεις του αναπνευστικού συστήματος ευθύνονται για το 7,8% των θανάτων, ενώ τα εξωτερικά αίτια –όπως τα ατυχήματα– αντιπροσωπεύουν περίπου το 5%. Επιπλέον, ένα 4,9% αφορά περιπτώσεις που σχετίζονται με συμπτώματα ή κλινικά ευρήματα που δεν ταξινομούνται σε συγκεκριμένες κατηγορίες.
Διαφορές ανά φύλο και ηλικία: Τα δεδομένα αναδεικνύουν σαφείς διαφοροποιήσεις μεταξύ ανδρών και γυναικών, αλλά και μεταξύ ηλικιακών ομάδων. Οι άνδρες εμφανίζουν γενικά υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας στις περισσότερες βασικές αιτίες.
Στις ηλικίες κάτω των 65 ετών: Στους άνδρες κυριαρχεί η ισχαιμική καρδιοπάθεια, ακολουθούμενη από ατυχήματα και καρκίνο του πνεύμονα. Στις γυναίκες, πρώτη αιτία είναι ο καρκίνος του μαστού, με τον καρκίνο του πνεύμονα και την ισχαιμική καρδιοπάθεια να ακολουθούν. Στις ηλικίες άνω των 65 ετών, η εικόνα συγκλίνει, με την ισχαιμική καρδιοπάθεια να παραμένει η κύρια αιτία θανάτου και για τα δύο φύλα.
Τάσεις της τελευταίας δεκαετίας: Κατά την περίοδο 2013–2023 παρατηρείται συνολική μείωση της θνησιμότητας στις βασικές κατηγορίες: Παθήσεις του κυκλοφορικού: -23,2%, καρκίνος: -11,1%, αναπνευστικές παθήσεις: -1,3%. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η πτώση στις ισχαιμικές καρδιοπάθειες (-25,6%) και στα εγκεφαλικά επεισόδια (-31,1%). Στους καρκίνους, μείωση καταγράφεται κυρίως στο παχύ έντερο και στον πνεύμονα, ενώ αύξηση εμφανίζει ο καρκίνος του παγκρέατος. Στις αναπνευστικές νόσους, μειώνονται οι θάνατοι από χρόνιες παθήσεις του κατώτερου αναπνευστικού, αλλά αυξάνονται εκείνοι από πνευμονία. Παράλληλα, αισθητή είναι η μείωση σε εξωτερικά αίτια, όπως τα τροχαία ατυχήματα και ο εκούσιος αυτοτραυματισμός.
Συμπεράσματα: Η επιδημιολογική εικόνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένει σταθερή, με τις χρόνιες μη μεταδοτικές ασθένειες να αποτελούν τον βασικό παράγοντα θνησιμότητας. Παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει επιτευχθεί την τελευταία δεκαετία, οι παθήσεις του κυκλοφορικού και ο καρκίνος εξακολουθούν να αποτελούν τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τα συστήματα υγείας και τις πολιτικές πρόληψης.