Η αφηρημάδα είναι ένα από τα φυσιολογικά ανθρώπινα χαρακτηριστικά, όπως και όλες οι άλλες εκφάνσεις της ΔΕΠ. Πρόκειται για μια από τις ψυχολογικές παράπλευρες συνέπειες της ζωής σε μια πολύπλοκη κοινωνία. Ελάχιστοι μπορούν να διατηρήσουν την απόλυτη ενσυνειδητότητα, την απρόσκοπτη επίγνωση του παρόντος. Η ζωή θα ήταν αφόρητη αν δεν μπορούσαμε να μπλοκάρουμε ένα μεγάλο ποσοστό από τα ερεθίσματα που λαμβάνει ο εγκέφαλός μας κάθε λεπτό – εικόνες, ήχους, σωματικές αισθήσεις, αναφορές σχετικά με τις εσωτερικές λειτουργίες του σώματος.
Διαβάστε επίσης: O Dr. Gabor Maté έρχεται στην Αθήνα
Στη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής το ζήτημα δεν είναι πώς να αποκτήσουμε την ικανότητα να μπλοκάρουμε κάποιες πτυχές της πραγματικότητας, αλλά το πώς αυτή η φυσιολογική ικανότητα μετατρέπεται σε μια δυσλειτουργία του νου τόσο σοβαρή που επηρεάζει τον τρόπο που βιώνουμε την καθημερινότητα.
Η αφηρημάδα είναι μια κατάσταση του νου που στην ψυχολογία περιγράφεται με τον όρο αποσύνδεση (ή διάσχιση). Ο όρος χρησιμοποιείται στην κλινική ψυχιατρική αναφορικά με συγκεκριμένα σύνδρομα, όπως η διασχιστική διαταραχή ταυτότητας, αλλά εγώ τον χρησιμοποιώ με τη γενική του έννοια.
Η αποσύνδεση, συμπεριλαμβανομένης της αφηρημάδας που είναι χαρακτηριστικό της ΔΕΠ, πηγάζει από μια αμυντική ανάγκη – είναι μια μορφή ψυχολογικής άμυνας. Ο λόγος που ο κόμης Γκλόστερ στην τέταρτη πράξη του Βασιλιά Λιρ λέει ότι θα ήθελε «να σκορπούσαν οι σκέψεις του» είναι πολύ κοντά στην πηγή της «διάσπασης προσοχής» που παρατηρείται στη ΔΕΠ. Είναι ένας τρόπος να διαχειριστεί κανείς τον συναισθηματικό πόνο.
Ο βασικός στόχος της αποσύνδεσης είναι να διαχωρίσει τη συνειδητή επίγνωση από κάποιον συναισθηματικό πόνο που βιώνουμε, να αποσυνδέσει το ένα από το άλλο. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η αποσύνδεση είναι ένα ψυχολογικό αναισθητικό. Υπό ποιες συνθήκες χρειάζεται ένας άνθρωπος ένα ψυχολογικό αναισθητικό για να τον απελευθερώσει από την επίγνωση του πόνου; Η απάντηση δεν είναι καθόλου προφανής, διότι ο πόνος παίζει σημαντικό ρόλο στην επιβίωση.
Δεν θα επιβιώναμε χωρίς τον πόνο. Ο σωματικός πόνος μάς προειδοποιεί για τον σωματικό κίνδυνο – νιώθουμε πόνο από το κάψιμο της φωτιάς ή από το κόψιμο μιας λεπίδας. Ο συναισθηματικός πόνος μάς προειδοποιεί ότι μια κατάσταση απειλεί την ψυχική μας υγεία.
Η αποσύνδεση είναι μια τεχνική επιβίωσης για περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, την οποία μας την έχει δώσει η φύση. Στόχος δεν είναι να τη χρησιμοποιούμε σε καθημερινή βάση, αλλά μόνο στις σπάνιες περιπτώσεις που ο πόνος απειλεί την επιβίωση περισσότερο από το να μη νιώθουμε πόνο.
Εφόσον η αποσύνδεση μπορεί να είναι επικίνδυνη ακόμη και όταν μας προστατεύει, η φύση μάς επιτρέπει να τη χρησιμοποιούμε σαν άμυνα μόνο σε ορισμένες επικίνδυνες συνθήκες.
Η πρώτη συνθήκη είναι η έντονη δυσφορία.
Δεν χρειάζεται κανείς να κάνει αποσύνδεση όταν πονάει επειδή χτύπησε ένα δάχτυλο του ποδιού του.
Η δεύτερη συνθήκη είναι η ανημπόρια. Αν υπάρχει κάποιος που μπορεί να βοηθήσει, είναι πιο ασφαλές να νιώθει κανείς τον πόνο και να φωνάξει για βοήθεια αντί να κάνει αποσύνδεση. Στο βιβλίο της Betrayal Trauma (Τραύμα προδοσίας) η Jennifer J. Freyd, Καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Όρεγκον, αναφέρει ένα διαφωτιστικό παράδειγμα.
Ας υποθέσουμε ότι η Ντιάνα σπάει το πόδι της στο σκι σε ένα ταξίδι με έναν φίλο της. Ο πόνος είναι τόσο δυνατός που η Ντιάνα δεν θέλει να κουνηθεί καθόλου, και σίγουρα δεν μπορεί να σηκωθεί όρθια και να περπατήσει. Περιμένει μέχρι ο φίλος της να ειδοποιήσει μια ομάδα διάσωσης.
Από την άλλη, αν η Μπέβερλι πάθει ένα αντίστοιχο ατύχημα ενώ ταξιδεύει μόνη, είναι πιθανό να μπλοκάρει αυθόρμητα την αίσθηση του πόνου στο πόδι για να σηκωθεί όρθια και να συρθεί κουτσαίνοντας μέχρι ένα ασφαλές μέρος.
Στην πρώτη περίπτωση ο πόνος προστατεύει την Ντιάνα από το να πάθει κάτι χειρότερο προσπαθώντας να περπατήσει με το ένα πόδι σπασμένο. Στη δεύτερη περίπτωση το μπλοκάρισμα του πόνου επιτρέπει στην Μπέβερλι να γλιτώσει από την επικίνδυνη για τη ζωή της κατάσταση αν παραμείνει εγκλωβισμένη στο χιόνι μόνη της. Κατά πάσα πιθανότητα, η Μπέβερλι απεχθάνεται τον πόνο όσο και η Ντιάνα, αλλά μόνο οι συνθήκες στις οποίες βρίσκεται η Μπέβερλι είναι δυνατόν να προκαλέσουν το αυθόρμητο μπλοκάρισμα του πόνου.
Απόσπασμα από το βιβλίο του Gabor Maté, «Μυαλό σε διάσπαση» (εκδ. Keybooks.gr). Ο Γκαμπόρ Ματέ είναι γιατρός, συγγραφέας και ειδικός σε θέματα τραύματος και εθισμού. Γεννήθηκε στις 6 Ιανουαρίου 1944 στη Βουδαπέστη της Ουγγαρίας και πέρασε τα παιδικά του χρόνια στην πόλη κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και της Ουγγρικής Επανάστασης. Αποφοίτησε με πτυχίο ιατρικής από το Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας το 1969 και συνέχισε να ασκεί την οικογενειακή ιατρική στο Βανκούβερ για πάνω από 20 χρόνια. Κατά τη διάρκεια της θητείας του ως γιατρός, άρχισε να ενδιαφέρεται για τη σχέση μεταξύ χρόνιων ασθενειών και συναισθηματικών τραυμάτων.
Διαβάστε επίσης: O Dr. Gabor Maté έρχεται στην Αθήνα