Πώς να (μην) γίνεις βασίλισσα στη Γκάνα, εθελοντισμός και άλλες ιστορίες
H ΝΤΟΛΙΑΝΑ ΜΟΡΔΕΧΑΪ ΗΘΕΛΕ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΕΘΕΛΟΝΤΡΙΑ για να προσφέρει περισσότερες ευκαιρίες σε ανθρώπους που έχουν λιγότερες από την ίδια. Όσο σπούδαζε ψυχολογία στην Αγγλία, το αποφάσισε. Για λόγους ασφαλείας απευθύνθηκε σε έναν οργανισμό για εθελοντές (BUNAC) και παρέα με άλλους 20 Άγγλους, ξεκίνησε για την Γκάνα. Θα βοηθούσαν το κέντρο ηλικιωμένων του χωριού Ajumako. Φτάνοντας συνειδητοποίησαν πως αφενός δεν υπήρχε καν κέντρο ηλικιωμένων και αφετέρου, η στάση των ντόπιων απέναντι στις «ξένες» γυναίκες από τη Δύση ήταν πέρα από τη φαντασία της. «Μας έδωσαν από δύο παιδιά τα οποία κατ’ ουσίαν ήταν οι σκλάβοι μας. Είχαμε το δικαίωμα να τους ζητήσουμε να κάνουν οτιδήποτε». Το μεγαλύτερο θέμα τελικά όπως θα διαπίστωνε ήταν αν θα κατάφερνε να προσφέρει, εφόσον οι συνθήκες ήταν ανύπαρκτες αλλά οι προσδοκίες των ντόπιων τεράστιες.
ΈΜΑΘΕ ΚΟΥΤΣΑ-ΣΤΡΑΒΑ ΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟ και αποφάσισε να ξεκινήσει με μαθήματα αγγλικών. Την πρώτη κιόλας ημέρα εμφανίστηκαν στο σχολείο 90 μαθητές ηλικίας 8-18 χρονών. Το καλοκαίρι πέρασε με την Ντολυάννα να δίνει μαθήματα γλώσσας. «Εκεί, η ζωή στη Δύση είναι μυθοποιημένη σε υπέρμετρο βαθμό. Σε ένα χωριό όπου πρώτη φορά πατάει το πόδι του λευκός άνθρωπος, έπρεπε να εξηγήσω ότι δεν έχω μία τράπεζα με χρήματα». Ταυτόχρονα, αποφάσισε να παρατείνει την διαμονή της κατά ένα χρόνο και να βάλει μια παύση στις σπουδές της.
ΕΚΕΙΝΟΙ ΑΠΟΦΑΣΙΣΑΝ ΝΑ ΤΗ ΣΤΈΨΟΥΝ ΒΑΣΊΛΙΣΣΑ (QUEEN MOTHER) τον δεύτερο μόλις μήνα, τιμώντας την. «Στην αρχή αντέδρασα. Δεν ήθελα να με τιμήσουν επειδή στα μάτια τους, ως λευκή, καταδέχτηκα να ζήσω μαζί τους. Έφτασα στο σημείο να ντρέπομαι. Ωστόσο, κατάλαβα πως αν δεν δεχόμουν κάτι τόσο σημαντικό για την κουλτούρα τους, θα ήταν προσβλητικό».
ΞΕΚΙΝΗΣΕ ΜΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΟ AIDS ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ κυρίως για παιδιά. «Ήθελα να τους μιλήσω με έναν άμεσο τρόπο για το τι είναι ο ιός, πώς προσβάλλεται και πώς προφυλάσσεται κανείς αλλά και -ζώντας σε μία χώρα όπου το 20% του πληθυσμού πάσχει από τον ιό- πώς φέρεσαι σε ένα δικό σου άνθρωποι που έχει προσβληθεί». Το οικονομικό κόστος ήταν μηδαμινό. Το ψυχολογικό ήταν εκείνο που θα της κόστιζε τελικά πολύ περισσότερο.
ΜΟΛΙΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΕ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΤΗΣ ΕΓΙΝΕ ΤΟ ΑΤΥΧΗΜΑ. Επιστρέφοντας με ένα ταξί στο χωριό, το γεμάτο με οκτώ άτομα όχημα τράκαρε, διαλύθηκε τελείως, κι εκείνη ξύπνησε μες τα αίματα σε έναν άγνωστο χώρο. Ο πανικός της ήταν τεράστιος. «Μέχρι να περάσει ένας μήνας για να μπορέσω να κάνω εξετάσεις, σκεφτόμουν τα νούμερα που τόσο καιρό μελετούσα. Από τους οκτώ που ήμασταν μέσα στο αυτοκίνητο, ο ένας και μισός πάσχει από AIDS. Κι αν αυτός καθόταν δίπλα μου και το αίμα του χύθηκε στις πληγές μου;».
ΕΝΑΣ ΜΗΝΑΣ ΣΙΩΠΗΣ προς τους δικούς της με φροντίδα από μία οικογένεια που την δέχτηκε σαν παιδί της, πέρασε. Οι εξετάσεις για τον ιό ήταν αρνητικές. Αφού συνήλθε, άρχισε την περιοδεία της σε 60 σχολεία της χώρας, όπου με τη βοήθεια των 6 παιδιών που ζούσαν μαζί της, μίλησε σε χιλιάδες παιδιά για την άγνοια και μοίρασε προφυλακτικά. Μίλησε και σε εκδιδόμενες γυναίκες αλλά και νεαρές μητέρες. «Φυσικά αντιμετώπισα δυσκολίες. Σε κάποια σχολεία ήθελαν να παρουσιάσω την αποχή ως μοναδικό τρόπο προφύλαξης. Ωστόσο με σεβασμό στην κουλτούρα τους, η μέση λύση πάντα βρισκόταν».
ΘΕΛΟΝΤΑΣ ΝΑ ΑΦΗΣΕΙ ΚΑΤΙ ΧΕΙΡΟΠΙΑΣΤΟ ΠΙΣΩ ΤΗΣ αποφάσισε να φτιάξει μία βιβλιοθήκη για το χωριό. Επιστράτευσε τις γνωριμίες της σε ελληνικούς φορείς για να της στείλουν βιβλία και με την βοήθεια του κόσμου έστησαν την βιβλιοθήκη σε χώρο που τους παραχώρησε το ταχυδρομείο. Η εγγραφή, η καθαριότητα, το σύστημα δανεισμού και ό,τι άλλο χρειαζόταν προέκυπτε από την καλή διάθεση και την αλληλεγγύη των ανθρώπων. Και όλα αυτά με 100 ευρώ.
ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΕΞΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΑΜΟΥ που της έγιναν (είναι «διαβατήρια»), ένα σοβαρό δυστύχημα, μία διάσειση, άπειρες εικόνες, πολλές γνωριμίες και αρκετές φιλίες, ήρθε η ώρα της επιστροφής. Τότε πίστευε πως μετά από ένα διάλειμμα στη Δύση, θα επέστρεφε για πάντα στην Γκάνα. Ωστόσο η ίδια είναι κατηγορηματική. «Η εμπειρία αυτή με άλλαξε σαν άνθρωπο, μου έδειξε την κατεύθυνση που ήθελα στη ζωή μου. Εκείνοι πιστεύουν πως εμείς έχουμε καλύτερη ζωή· στην Γκάνα, όμως, είδα τι σημαίνει να ζει κανείς στο παρόν. Για αυτούς τους ανθρώπους δεν υπάρχει στο λεξιλόγιό τους η λέξη κακόκεφος. Τελικά, δεν τους βοήθησα εγώ, αλλά εκείνοι εμένα. Ή όπως λέγαμε πάντα εκεί κάτω: Giving is receiving».
H Μελίνα Λεγάκη είναι δημοσιογράφος, ορκισμένη οικολόγος και φανατική ταξιδιώτισσα.