«Η Κίνα καλπάζει επιστημονικά. Και η Ευρώπη;». O δημοσιογράφος Αλεξάντερ Φρόιντ που ειδικεύεται στις πρωτοποριακές επιστημονικές εξελίξεις γράφει στην DW.com για τη βαθιά μεταβολή που συντελείται στο παγκόσμιο ερευνητικό σύστημα, με την Κίνα να αναδεικνύεται σε κεντρικό πρωταγωνιστή και τη Δύση να αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις.
Αφετηρία αποτελεί πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), σύμφωνα με την οποία το 2023 κινεζικές ερευνητικές ομάδες είχαν ηγετικό ρόλο σχεδόν στο 45% των συνεργασιών με Αμερικανούς επιστήμονες, έναντι μόλις 30% το 2010. Το στοιχείο αυτό σηματοδοτεί μια ιστορική στροφή, καθώς η Κίνα δεν ακολουθεί πλέον τις εξελίξεις, αλλά συνδιαμορφώνει την παγκόσμια επιστημονική ατζέντα.
Η επιστημονική ισχύς της Κίνας δεν αποτιμάται πλέον μόνο με παραδοσιακούς δείκτες, όπως τα βραβεία Νομπέλ ή τον αριθμό δημοσιεύσεων, αλλά με πιο σύνθετα κριτήρια ηγεσίας, επιρροής και στρατηγικής σημασίας. Παρ’ όλα αυτά, και στους «κλασικούς» δείκτες η κινεζική υπεροχή είναι εμφανής: σχεδόν 900.000 επιστημονικά άρθρα ετησίως προέρχονται από κινεζικά ιδρύματα, αριθμός τριπλάσιος σε σχέση με το 2015.
Στο Nature Index, η Κίνα έχει ήδη ξεπεράσει τις ΗΠΑ, ενώ επτά από τα δέκα κορυφαία ερευνητικά ιδρύματα παγκοσμίως είναι κινεζικά. Αν και το Χάρβαρντ παραμένει πρώτο, οι επόμενες θέσεις καταλαμβάνονται σχεδόν αποκλειστικά από πανεπιστήμια της Κίνας.
Η ταχύτατη αυτή άνοδος εξηγείται από τη συστηματική και μαζική επένδυση της Κίνας στην επιστήμη, την οποία έχει εντάξει στον πυρήνα της αναπτυξιακής της στρατηγικής. Το κράτος προωθεί ενεργά διεθνείς συνεργασίες, ενθαρρύνει την κινητικότητα φοιτητών και ερευνητών και αξιοποιεί την επιστημονική διπλωματία ως εργαλείο ισχύος. Ιδιαίτερα στους τεχνολογικούς τομείς, σε συνδυασμό με το πρόγραμμα «Δρόμος του Μεταξιού», επενδύονται δισεκατομμύρια για την προσέλκυση ταλέντων και τη δημιουργία παγκόσμιων δικτύων.
Ωστόσο, το κινεζικό μοντέλο εμφανίζει και αδυναμίες. Ο ισχυρός κεντρικός έλεγχος περιορίζει την επιστημονική ανεξαρτησία και τις ανατρεπτικές καινοτομίες, όπου οι ΗΠΑ εξακολουθούν να διατηρούν προβάδισμα χάρη στο αποκεντρωμένο και επιχειρηματικά καθοδηγούμενο οικοσύστημα καινοτομίας. Παράλληλα, το διεθνές περιβάλλον συνεργασίας επιβαρύνεται από γεωπολιτικές εντάσεις, με ΗΠΑ και Ευρώπη να αντιμετωπίζουν την Κίνα ως στρατηγικό αντίπαλο.
Στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης, οι ΗΠΑ προηγούνται ακόμη, όμως η Κίνα πλησιάζει γρήγορα, πρωταγωνιστώντας στις αιτήσεις πατεντών και παρουσιάζοντας ανταγωνιστικά μοντέλα, όπως το DeepSeek. Η Ευρώπη, αντίθετα, συχνά υπολείπεται σημαντικά. Η αδυναμία της Δύσης συνδέεται με πολιτικές αναταράξεις, περικοπές χρηματοδότησης και διαρροή επιστημονικού δυναμικού, φαινόμενα που ενισχύουν περαιτέρω την κινεζική άνοδο.
Το άρθρο καταλήγει ότι η Κίνα αναδιατάσσει την παγκόσμια οικονομική και γεωπολιτική ισορροπία, ενώ η Ευρώπη κινδυνεύει να χάσει έδαφος στις τεχνολογίες του μέλλοντος. Παρ’ όλα αυτά, η ευρωπαϊκή πολυμορφία και η δυνατότητα συντονισμένης συνεργασίας αποτελούν δυνητικά ισχυρά πλεονεκτήματα. Όπως υπογραμμίζει και η Έκθεση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας (ERA), εφόσον η Ευρώπη συνενώσει τις δυνάμεις της και κινηθεί στρατηγικά, μπορεί να εξελιχθεί σε παγκόσμιο ερευνητικό κόμβο ικανό να ανταγωνιστεί ισότιμα τόσο την Κίνα όσο και τις ΗΠΑ.
Ακολουθήστε μας στο Instagram και στο Facebook για να βλέπετε τα άρθρα που σας ενδιαφέρουν