«Η σκανδάλη ήταν πολύ εύκολη. Οι άνθρωποι έχασαν την ανθρωπιά τους». Ο «Νιρ», ψευδώνυμο ενός Ισραηλινού ταγματάρχη εφέδρου και επί χρόνια χειριστή drone, μιλά στη Haaretz για όσα είδε από την οθόνη του και για τον τρόπο με τον οποίο, όπως λέει, ο θάνατος άρχισε σταδιακά να χάνει το βάρος του μέσα στον ισραηλινό στρατό.
Αυτό που τον σημάδεψε περισσότερο συνέβη στη Ράφα, τα ξημερώματα της 23ης Μαρτίου 2025. Από ένα επιχειρησιακό κέντρο, ο Νιρ παρακολουθούσε μέσω drone μια ομάδα ασθενοφόρων. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του, ήταν ξεκάθαρα αναγνωρίσιμα ως οχήματα έκτακτης ανάγκης. Οι στρατιώτες επιτέθηκαν στο πρώτο όχημα.
Οι διασώστες βγήκαν, κρύφτηκαν πίσω από τα ασθενοφόρα και, όπως λέει, παρακαλούσαν για τη ζωή τους. Οι στρατιώτες τούς πυροβόλησαν έναν έναν. Δεκαπέντε άνθρωποι σκοτώθηκαν. Αυτό που διέλυσε τον Νιρ, όμως, δεν ήταν μόνο οι πυροβολισμοί. Ήταν όσα ακολούθησαν. Στον ασύρματο, λέει, δεν αναφέρθηκε ότι επρόκειτο για ασθενοφόρα. Αρχικά έγινε λόγος για 15 μαχητές της Χαμάς, αργότερα για 12 και τελικά για τρεις υπόπτους. Τα σώματα θάφτηκαν επί τόπου και τα ασθενοφόρα καλύφθηκαν με χώμα.
«Για μένα, κάτι έσπασε εκεί», λέει. Κατάλαβε, όπως περιγράφει, ότι δεν είχε παρακολουθήσει απλώς ένα δύσκολο επιχειρησιακό περιστατικό, αλλά ένα ολόκληρο σύστημα που μπορούσε να το απορροφήσει και να συνεχίσει σαν να μη συνέβη τίποτα.
Η Ράφα ήρθε μετά από χρόνια σταδιακής μετατόπισης των ορίων. Ο Νιρ λέει ότι είχε ακυρώσει πολλές επιθέσεις επειδή δεν υπήρχε άμεση απειλή. Αργότερα, όμως, εμφανίζονταν εκ των υστέρων δικαιολογίες για τους ανθρώπους που είχαν σκοτωθεί: ότι πήγαιναν να αγοράσουν όπλα, ότι ίσως τοποθετούσαν εκρηκτικό μηχανισμό.
«Προσπαθούσαν να ενοχοποιήσουν ανθρώπους χωρίς πληροφορίες και χωρίς αποδείξεις, εκ των υστέρων, μόνο και μόνο για να δημιουργήσουν μια δικαιολογία για την επίθεση», λέει.
Κάποια στιγμή, σύμφωνα με τη μαρτυρία του, η έννοια της «παράπλευρης απώλειας» εξαφανίστηκε από τη συζήτηση. Σε μια επίθεση εναντίον πολυώροφου κτιρίου, η εντολή ήταν να σκοτωθεί όποιος έβγαινε από αυτό, επειδή θεωρούνταν ότι μέσα βρισκόταν ένας καταζητούμενος. Σκοτώθηκαν 15 άνθρωποι. Ο καταζητούμενος δεν ήταν ανάμεσά τους.
Η γλώσσα άλλαξε μαζί με τη συμπεριφορά. Στα κέντρα επιχειρήσεων, λέει ο Νιρ, η ατμόσφαιρα άρχισε να θυμίζει εξέδρα ποδοσφαιρικού γηπέδου: «Σκόραρε. Επιτέθηκε». Ο ίδιος το ονομάζει «ηθική εξουθένωση». Όχι απλή κόπωση, αλλά εξουθένωση της ηθικής, της ευθύνης και της αίσθησης ότι κάποιος εξακολουθεί να έχει τον έλεγχο.
Ο Νιρ είχε ήδη σκοτώσει 54 ανθρώπους μέχρι τις 7 Οκτωβρίου 2023, σύμφωνα με τη δική του καταγραφή, μεταξύ τους και ανθρώπους που, όπως παραδέχεται, δεν συμμετείχαν στις εχθροπραξίες. Στα τέλη του 2022 ζήτησε να δει στο αρχείο της Πολεμικής Αεροπορίας τις καταγραφές των επιθέσεων στις οποίες είχε συμμετάσχει. Αυτό που άκουσε τον συγκλόνισε: τον ίδιο του τον εαυτό να μιλά σαν κυνηγός που θέλει να κυνηγήσει ανθρώπους.
Σε μία από τις παλιές καταγραφές αναγνώρισε τρεις ανθρώπους τους οποίους επί χρόνια θεωρούσε μέλη τρομοκρατικής ομάδας. Βλέποντας ξανά το βίντεο, κατάλαβε ότι η ιστορία των «ένοπλων τρομοκρατών» πιθανότατα δεν υπήρχε. Ήταν μια ιστορία που είχε φτιάξει ο ίδιος για να μπορέσει να ζήσει με τον εαυτό του.
Η ψυχική κατάρρευση ήρθε σταδιακά. Είχε κρίσεις άγχους και ψυχωσικά επεισόδια. Άρχισε να χρησιμοποιεί κάνναβη για να ηρεμήσει και στη συνέχεια MDMA και κεταμίνη για να ξεφύγει. Σε μια κρίση, στην Ιερουσαλήμ, κοίταξε τον Πύργο του Δαβίδ και τον είδε σαν τζαμί στη Γάζα. «Ένιωσα ότι έχανα τα λογικά μου».
Μιλώντας πλέον ανοιχτά, λέει ότι πάσχει από μετατραυματικό στρες και ηθικό τραυματισμό. Η εικόνα που περιγράφει είναι εκείνη ενός ανθρώπου που δεν μπορεί πια να διαχωρίσει την απόσταση της οθόνης από τους ανθρώπους που βρίσκονταν στην άλλη πλευρά της.
«Απλώς επειδή σκοτώνεις κάποιον από απόσταση δεν σημαίνει ότι δεν επηρεάζεσαι από τις συνέπειες της δολοφονίας», λέει. «Η τεχνολογία κρατά τον μαχητή μακριά από τον σωματικό κίνδυνο, αλλά δεν κρατά την ψυχή μακριά. Μερικές φορές κάνει ακριβώς το αντίθετο». Τον Ιούλιο του 2026 φόρεσε για τελευταία φορά τη στολή. Πήρε μαζί του όχι μόνο τις στρατιωτικές του διακρίσεις, αλλά και τα πρόσωπα των ανθρώπων που σκότωσε.
Το άρθρο «Confessions of an Israeli Army Drone Operator» είναι ρεπορτάζ του δημοσιογράφου Yaniv Kubovich, βασισμένο στη μαρτυρία του «Νιρ», του Ισραηλινού εφέδρου που μιλά με ψευδώνυμο.