Περισσότερες από 100 οργανώσεις σε 15 ευρωπαϊκές χώρες συντονίζουν τις μεγάλες πανευρωπαϊκές κινητοποιήσεις κατά των data centers. Ζητούν πάγωμα νέων μεγάλων εγκαταστάσεων, αυστηρούς περιβαλλοντικούς κανόνες και προστασία των τοπικών κοινωνιών. Την ίδια στιγμή, ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη αρχίσει να θεσπίζουν νομοθεσία για την ενεργειακή κατανάλωση, τη χρήση νερού, την ανάκτηση θερμότητας και τη χωροθέτησή τους.
Στις 6 και 7 Νοεμβρίου 2026, ένα νέο κύμα κινητοποιήσεων εκδηλώθηκε σε ολόκληρη την Ευρώπη, με κοινό αίτημα να σταματήσει η ανεξέλεγκτη επέκταση των μεγάλων κέντρων δεδομένων (data centers). Με σύνθημα «Stop Dirty Data Centres», περισσότερες από 100 οργανώσεις σε 15 ευρωπαϊκές χώρες συντονίζουν διαδηλώσεις, δημόσιες συζητήσεις, τοπικές δράσεις και παρεμβάσεις σε περιοχές όπου σχεδιάζονται ή κατασκευάζονται νέες εγκαταστάσεις.
Το κίνημα συνδέει την ανάπτυξη των data centers με ένα ευρύτερο ζήτημα: ποιος ελέγχει τις ψηφιακές υποδομές, ποιος καταναλώνει τους φυσικούς πόρους και ποιος πληρώνει τελικά το κόστος της ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης.
Πώς ξεκίνησε και ποιοι βρίσκονται πίσω από την κινητοποίηση; Η εκστρατεία Stop Dirty Data Centres αποτελεί μια συνεργασία περιβαλλοντικών οργανώσεων, συλλογικοτήτων για τα ψηφιακά δικαιώματα, πανεπιστημιακών, οργανώσεων πολιτών και τοπικών κινημάτων που αντιδρούν στην κατασκευή μεγάλων data centers.
Στις οργανώσεις που στηρίζουν την κινητοποίηση περιλαμβάνονται οι Friends of the Earth, Greenpeace και Foxglove, οργάνωση που δραστηριοποιείται για μια δικαιότερη τεχνολογική ανάπτυξη. Η κινητοποίηση αναπτύσσεται σε μια περίοδο κατά την οποία η επέκταση των υποδομών τεχνητής νοημοσύνης επιταχύνεται διεθνώς. Τα data centers φιλοξενούν τους διακομιστές που αποθηκεύουν και επεξεργάζονται τεράστιες ποσότητες δεδομένων και υποστηρίζουν υπηρεσίες cloud, εφαρμογές και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.
Η εκρηκτική αύξηση των υπολογιστικών αναγκών, όμως, συνεπάγεται και μια αντίστοιχη αύξηση της ζήτησης για ηλεκτρική ενέργεια, νερό και γη. Οι δράσεις επιχειρούν να μεταφέρουν τη συζήτηση στο επίπεδο της κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής.
Τι ζητούν οι οργανώσεις;
Κεντρικό αίτημα της εκστρατείας είναι η άμεση αναστολή της αδειοδότησης και ανάπτυξης νέων μεγάλων data centers στην Ευρώπη, μέχρι να αξιολογηθούν οι περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις τους και να θεσπιστούν δεσμευτικοί κανόνες.
Το αίτημα για moratorium δεν αφορά την κατάργηση των ψηφιακών υποδομών. Αφορά την προσωρινή παύση της ανεξέλεγκτης επέκτασής τους, προκειμένου να προηγηθεί δημόσια συζήτηση για το πόσες εγκαταστάσεις χρειάζονται, πού πρέπει να κατασκευάζονται και με ποιους όρους. Οι οργανώσεις θέτουν συγκεκριμένα ζητήματα:
– Ενέργεια: Τα data centers καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας. Οι οργανώσεις ζητούν να μην επιβαρύνεται το ενεργειακό δίκτυο και οι λογαριασμοί των νοικοκυριών για να εξυπηρετούνται οι ανάγκες ιδιωτικών τεχνολογικών εταιρειών.
– Νερό: Η ψύξη των διακομιστών απαιτεί σημαντικές ποσότητες νερού, ιδιαίτερα σε εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν υδρόψυκτα συστήματα. Σε περιοχές που αντιμετωπίζουν λειψυδρία, η κατανάλωση αυτή δημιουργεί πρόσθετη πίεση στους διαθέσιμους πόρους.
– Γη και φυσικό περιβάλλον: Η κατασκευή μεγάλων εγκαταστάσεων δεσμεύει εκτάσεις γης, συχνά κοντά σε κατοικημένες περιοχές ή φυσικά οικοσυστήματα.
– Ρύπανση και ποιότητα ζωής: Οι κάτοικοι καταγγέλλουν θόρυβο από τα συστήματα ψύξης και τις γεννήτριες, επιβάρυνση της ατμόσφαιρας από τη λειτουργία εφεδρικών μονάδων και αύξηση της θερμικής επιβάρυνσης σε τοπικό επίπεδο.
– Δημοκρατικός έλεγχος: Ζητούν διαφάνεια στις αδειοδοτήσεις, ουσιαστική συμμετοχή των κατοίκων στις αποφάσεις και δημοσιοποίηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
– Κοινωνικό όφελος: Θέτουν το ερώτημα αν οι μεγάλες εταιρείες που εγκαθίστανται σε μια περιοχή επιστρέφουν στην κοινωνία αντίστοιχο όφελος με τους φυσικούς πόρους και τις δημόσιες υποδομές που χρησιμοποιούν.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και το γεγονός ότι η ανάπτυξη των data centers μπορεί να προηγείται άλλων κοινωνικών αναγκών, όπως η στέγαση, η προστασία των ελεύθερων χώρων και η εξασφάλιση επαρκών ενεργειακών υποδομών για τους κατοίκους.
Ποιες χώρες έχουν ήδη θεσπίσει κανόνες
Η συζήτηση δεν ξεκινά από μηδενική βάση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη θεσπίσει κοινό πλαίσιο ενεργειακής διαφάνειας και αποδοτικότητας, ενώ ορισμένα κράτη έχουν προχωρήσει σε ειδικότερες ρυθμίσεις. Υπάρχουν, ωστόσο, σημαντικές διαφορές: ορισμένες χώρες περιορίζουν το πού μπορούν να κατασκευαστούν οι εγκαταστάσεις, άλλες υποχρεώνουν τους διαχειριστές να δημοσιοποιούν στοιχεία για την κατανάλωση ενέργειας και νερού, ενώ άλλες επιβάλλουν συγκεκριμένες απαιτήσεις για την αξιοποίηση της παραγόμενης θερμότητας.
Γερμανία: Υποχρεωτική ενεργειακή αποδοτικότητα και αξιοποίηση της απορριπτόμενης θερμότητας. Η Γερμανία έχει θεσπίσει έναν από τους πιο ολοκληρωμένους εθνικούς νόμους για την ενεργειακή απόδοση των data centers. Ο νόμος Energy Efficiency Act (Energieeffizienzgesetz – EnEfG), που ψηφίστηκε το 2023, προβλέπει ειδικές απαιτήσεις για τα κέντρα δεδομένων.
Μεταξύ άλλων:
– Επιβάλλει συγκεκριμένα όρια ενεργειακής αποδοτικότητας.
– Προβλέπει υποχρεώσεις αξιοποίησης της απορριπτόμενης θερμότητας.
– Εισάγει απαιτήσεις για χρήση ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές.
– Επιβάλλει καταγραφή της ενεργειακής κατανάλωσης σε δημόσιο μητρώο και ενημέρωση των πελατών για την ενεργειακή απόδοση των εγκαταστάσεων.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αξιοποίηση της θερμότητας. Τα data centers παράγουν μεγάλες ποσότητες θερμότητας κατά τη λειτουργία τους, οι οποίες συνήθως απομακρύνονται μέσω συστημάτων ψύξης. Η γερμανική νομοθεσία επιδιώκει αυτή η ενέργεια να μην πηγαίνει χαμένη, αλλά να αξιοποιείται, για παράδειγμα, σε δίκτυα τηλεθέρμανσης και άλλες εγκαταστάσεις.
Ολλανδία: Περιορισμοί στη χωροθέτηση των μεγάλων εγκαταστάσεων. Η Ολλανδία προχώρησε από το 2022 σε αυστηρότερο πλαίσιο για την εγκατάσταση hyperscale data centers, δηλαδή των πολύ μεγάλων κέντρων δεδομένων που απαιτούν τεράστιες εκτάσεις και ενεργειακή ισχύ. Η σχετική ρύθμιση τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2024. Το πλαίσιο περιορίζει τη δυνατότητα των δήμων να εγκρίνουν νέες εγκαταστάσεις hyperscale, επιτρέποντάς τες μόνο σε συγκεκριμένες εξαιρούμενες περιοχές. Η λογική της ρύθμισης είναι ότι η γη και η διαθέσιμη ενέργεια αποτελούν περιορισμένους πόρους και δεν μπορούν να δεσμεύονται χωρίς εθνικό σχεδιασμό.
Σουηδία: Υποχρεωτική δημοσιοποίηση της ενεργειακής κατανάλωσης. Η Σουηδία θέσπισε τον νόμο 2025:570, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου 2025. Υποχρεώνει τους ιδιοκτήτες και διαχειριστές data centers με εγκατεστημένη ισχύ πληροφορικής τουλάχιστον 500 kW να υποβάλλουν ετήσια στοιχεία για την ενεργειακή απόδοση των εγκαταστάσεών τους στην ευρωπαϊκή βάση δεδομένων. Στόχος είναι η ενίσχυση της διαφάνειας, η προώθηση της ενεργειακής αποδοτικότητας και η μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Πρόκειται κυρίως για νόμο παρακολούθησης και δημοσιοποίησης στοιχείων, όχι για γενική απαγόρευση νέων εγκαταστάσεων.
Γαλλία: Ενεργειακή αποδοτικότητα και αξιοποίηση της θερμότητας. Η Γαλλία έχει θεσπίσει ειδικό πλαίσιο για τη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος του ψηφιακού τομέα, με σημαντικό σταθμό τον νόμο REEN του 2021 (Réduction de l'Empreinte Environnementale du Numérique).
Παράλληλα, έχει ενσωματώσει τις ευρωπαϊκές απαιτήσεις ενεργειακής διαφάνειας στο εθνικό της δίκαιο. Οι εγκαταστάσεις με συνολική ενεργειακή ισχύ του κτιρίου τουλάχιστον 1 MW υπόκεινται σε υποχρεώσεις αξιοποίησης της απορριπτόμενης θερμότητας, εκτός εάν τεκμηριωθεί ότι κάτι τέτοιο δεν είναι τεχνικά ή οικονομικά εφικτό.
Επιπλέον, η Γαλλία έχει θεσπίσει μειωμένο συντελεστή επιβάρυνσης στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας για ορισμένα ενεργοβόρα data centers, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούν συγκεκριμένα περιβαλλοντικά και ενεργειακά κριτήρια. Έτσι, η φορολογική ελάφρυνση συνδέεται με την περιβαλλοντική επίδοση και δεν παρέχεται χωρίς όρους.
Ιρλανδία: Οι νέες εγκαταστάσεις πρέπει να συνεισφέρουν στην ενεργειακή επάρκεια. Η Ιρλανδία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ευρωπαϊκές αγορές data centers. Η μεγάλη συγκέντρωση εγκαταστάσεων έχει δημιουργήσει σοβαρές πιέσεις στο ηλεκτρικό της δίκτυο. Σύμφωνα με τη ρυθμιστική αρχή ενέργειας της χώρας (CRU), τα data centers αντιστοιχούσαν στο 22% της εθνικής κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας το 2024. Τον Δεκέμβριο του 2025, η CRU ανακοίνωσε νέα πολιτική για τη σύνδεση των data centers στο ηλεκτρικό δίκτυο.
Οι βασικές απαιτήσεις είναι:
– Οι νέες εγκαταστάσεις πρέπει να διαθέτουν δυνατότητα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ή αποθήκευσης, είτε στον χώρο τους είτε σε κοντινή περιοχή, σε ισχύ αντίστοιχη με τη μέγιστη ζήτηση που ζητούν να καλύψουν.
– Πρέπει να καλύπτουν τουλάχιστον το 80% της ετήσιας κατανάλωσής τους με πρόσθετη παραγωγή ανανεώσιμης ηλεκτρικής ενέργειας από έργα που αναπτύσσονται στην Ιρλανδία.
– Δίνεται μεταβατική περίοδος έξι ετών για την ανάπτυξη και έναρξη λειτουργίας των αντίστοιχων έργων ανανεώσιμης ενέργειας.
– Η δυνατότητα σύνδεσης αξιολογείται με βάση τους περιορισμούς του ηλεκτρικού δικτύου και την ενεργειακή επάρκεια της περιοχής.
Η κοινή ευρωπαϊκή νομοθεσία: Τι υποχρεώνει τις εταιρείες να κάνουν
Πέρα από τις εθνικές πρωτοβουλίες, υπάρχει ήδη ένα κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο. Η αναθεωρημένη Οδηγία για την Ενεργειακή Απόδοση (Energy Efficiency Directive 2023/1791) και ο κατ' εξουσιοδότηση Κανονισμός 2024/1364 εισάγουν υποχρεώσεις για τα data centers με εγκατεστημένη ισχύ πληροφορικής τουλάχιστον 500 kW. Οι διαχειριστές τους υποχρεούνται να καταγράφουν και να υποβάλλουν στοιχεία για:
– Τη συνολική ενεργειακή κατανάλωση.
– Την ενεργειακή αποδοτικότητα των εγκαταστάσεων.
– Την κατανάλωση νερού.
– Τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
– Την απορριπτόμενη θερμότητα και την ποσότητα που επαναχρησιμοποιείται.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η πρόβλεψη του άρθρου 26 της Οδηγίας: τα data centers με συνολική ονομαστική ενεργειακή ισχύ άνω του 1 MW πρέπει να αξιοποιούν την απορριπτόμενη θερμότητα ή να εφαρμόζουν άλλες λύσεις ανάκτησής της, εκτός εάν αποδεικνύεται ότι αυτό δεν είναι τεχνικά ή οικονομικά εφικτό.
Η σχετική αξιολόγηση εξετάζει, μεταξύ άλλων, τη δυνατότητα σύνδεσης με δίκτυα τηλεθέρμανσης και τις πραγματικές ανάγκες θέρμανσης της περιοχής.
Αυτό σημαίνει ότι η θερμότητα που παράγεται από τη λειτουργία των διακομιστών μπορεί να αξιοποιείται για τη θέρμανση κατοικιών, δημόσιων κτιρίων και άλλων εγκαταστάσεων, αντί να απορρίπτεται στο περιβάλλον.
Υπάρχει επίσης ευρωπαϊκή βάση δεδομένων, στην οποία συγκεντρώνονται τα στοιχεία ενεργειακής και περιβαλλοντικής απόδοσης των εγκαταστάσεων. Τα επιμέρους δεδομένα προστατεύονται όπου απαιτείται από το εμπορικό απόρρητο, ενώ δημοσιοποιούνται συγκεντρωτικά στοιχεία.
Το μεγάλο ερώτημα: Τι επιστρέφουν στην κοινωνία;
Οι νέες ρυθμίσεις αποτελούν ένα πρώτο βήμα, αλλά αφήνουν ανοιχτό ένα πολύ μεγαλύτερο ζήτημα. Οι εταιρείες που κατασκευάζουν data centers αξιοποιούν εκτάσεις γης, ηλεκτρικά δίκτυα, υδάτινους πόρους και δημόσιες υποδομές. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι επενδύσεις συνοδεύονται από φορολογικά κίνητρα και διευκολύνσεις για την εγκατάστασή τους.
Την ίδια στιγμή, οι θέσεις εργασίας που δημιουργούνται κατά τη λειτουργία τους είναι συχνά πολύ λιγότερες από εκείνες που απαιτούνται κατά την κατασκευή τους, ενώ η ενεργειακή και περιβαλλοντική επιβάρυνση παραμένει μακροχρόνια.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πόση ενέργεια καταναλώνει μια εγκατάσταση ή πόσο νερό χρειάζεται για την ψύξη της. Είναι και ποιο μερίδιο από την οικονομική και τεχνολογική αξία που παράγει επιστρέφει στους ανθρώπους που ζουν γύρω της.
Η επαναχρησιμοποίηση της θερμότητας, η χρηματοδότηση τοπικών ενεργειακών υποδομών, η εξασφάλιση ότι δεν επιβαρύνονται οι λογαριασμοί των νοικοκυριών, η προστασία των υδάτινων πόρων και η συμμετοχή των κατοίκων στις αποφάσεις είναι μερικά από τα ζητήματα που αναδεικνύονται στη νέα ευρωπαϊκή συζήτηση.
Μέχρι στιγμής, όμως, δεν υπάρχει ένα ενιαίο ευρωπαϊκό καθεστώς που να επιβάλλει σε όλες τις εταιρείες data centers συγκεκριμένο ποσοστό ανταποδοτικού οφέλους προς τις τοπικές κοινωνίες.
Η εκστρατεία Stop Dirty Data Centres επιχειρεί να ανοίξει ακριβώς αυτή τη συζήτηση: η ψηφιακή ανάπτυξη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως αυτονόητη προτεραιότητα, ανεξάρτητα από τις επιπτώσεις της στον τόπο, στους φυσικούς πόρους και στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων.
Πηγές: Stop Dirty Data Centres, Global Action Plan – Campaign groups unite. Ευρωπαϊκή Οδηγία 2023/1791 – EUR-Lex., Ευρωπαϊκός Κανονισμός 2024/1364 – EUR-Lex.