Μαθαίνουμε να κυνηγάμε την αυτοεκτίμηση, να συγκρινόμαστε συνεχώς και να στηρίζουμε την αξία μας στις επιτυχίες μας. Όμως, αυτή η διαρκής ανάγκη για επιβεβαίωση μας εξαντλεί. Αντίθετα, η αυτοσυμπόνια –η ικανότητα να φερόμαστε στον εαυτό μας με καλοσύνη και κατανόηση, όπως θα κάναμε σε έναν φίλο– είναι το κλειδί για μια πιο ισορροπημένη και ουσιαστική ζωή.
«Όταν διαρκώς τρέφουμε την ανάγκη μας για θετική αυτοαξιολόγηση είναι κάπως σαν να στουμπώνουμε το σώμα μας με γλυκά. Νιώθουμε μια σύντομη, έντονη αίσθηση ευφορίας, και ύστερα έρχεται η ανώμαλη προσγείωση. Και αμέσως μετά την ανώμαλη προσγείωση ακολουθεί η απόγνωση, καθώς συνειδητοποιούμε ότι –όσο κι αν το θέλουμε– δεν μπορούμε πάντα να κατηγορούμε κάποιον άλλο για τα προβλήματά μας. Δεν μπορούμε να νιώθουμε πάντα ξεχωριστοί και πάνω από τον μέσο όρο. Το αποτέλεσμα συχνά μας ισοπεδώνει ψυχολογικά. Κοιταζόμαστε στον καθρέφτη και δεν μας αρέσει αυτό που βλέπουμε (τόσο κυριολεκτικά όσο και μεταφορικά) και η ντροπή αρχίζει σιγά σιγά να εδραιώνεται. Οι περισσότεροι είμαστε απίστευτα σκληροί με τον εαυτό μας, όταν τελικά παραδεχόμαστε κάποιο ελάττωμα ή κάποια αδυναμία μας. «Δεν είμαι αρκετά καλός/ή. Είμαι άχρηστος/η». Όταν η ειλικρίνεια οδηγεί σε μια τόσο σκληρή καταδίκη, δεν είναι παράξενο που κρύβουμε την αλήθεια από τον εαυτό μας.
Σε τομείς στους οποίους είναι δύσκολο να κοροϊδέψουμε τον εαυτό μας –όταν συγκρίνουμε το βάρος μας με αυτό των μοντέλων στα περιοδικά, για παράδειγμα, ή τους τραπεζικούς μας λογαριασμούς με αυτούς των πλουσίων και επιτυχημένων–, προκαλούμε στον εαυτό μας απίστευτο συναισθηματικό πόνο. Χάνουμε την πίστη στον εαυτό μας, αρχίζουμε να αμφιβάλλουμε για τις δυνατότητές μας και απελπιζόμαστε. Φυσικά, αυτή η κατάσταση λύπης προκαλεί απλώς περισσότερη αυτοκαταδίκη, επειδή πιστεύουμε ότι είμαστε άχρηστοι και αποτυχημένοι, κι έτσι πέφτουμε χαμηλά, όλο και πιο χαμηλά.
Ακόμα κι αν όντως καταφέρουμε να συγκροτηθούμε, κάπως, ο στόχος αυτού που θεωρείται «αρκετά καλό» φαίνεται να παραμένει πάντα απογοητευτικά απρόσιτος. Πρέπει να είμαστε έξυπνοι και σε φόρμα και μοντέρνοι και ενδιαφέροντες και επιτυχημένοι και σέξι. Α, και να διαθέτουμε επίσης και πνευματικότητα. Και ανεξάρτητα από το πόσο καλά κάνουμε κάτι, πάντα κάποιος άλλος φαίνεται να το κάνει καλύτερα. Το αποτέλεσμα αυτής της νοοτροπίας είναι αποκαρδιωτικό: Εκατομμύρια άνθρωποι χρειάζονται συστηματικά φαρμακευτική αγωγή μόνο και μόνο για να αντιμετωπίσουν την καθημερινότητα. Η ανασφάλεια, το άγχος και η κατάθλιψη είναι απίστευτα κοινά στην κοινωνία μας, και σε μεγάλο βαθμό οφείλονται στην αυτοκριτική και στο αυτομαστίγωμα, όταν νιώθουμε ότι δεν κερδίζουμε στο παιχνίδι της ζωής.
Τι πρέπει λοιπόν να κάνουμε; Να σταματήσουμε να κρίνουμε και να αξιολογούμε τον εαυτό μας συνολικά. Να σταματήσουμε να προσπαθούμε να κολλήσουμε στον εαυτό μας την ταμπέλα του «καλού» ή του «κακού», και απλώς να τον αποδεχτούμε με ανοιχτή καρδιά. Να συμπεριφερόμαστε στον εαυτό μας με την ίδια ευγένεια, φροντίδα και συμπόνια που θα δείχναμε σε έναν καλό φίλο ή ακόμα και σε έναν άγνωστο. Δυστυχώς ωστόσο δεν υπάρχει σχεδόν κανένας που να του συμπεριφερόμαστε τόσο άσχημα όσο στον εαυτό μας.»
Απόσπασμα από το βιβλίο «Αυτοσυμπόνια» της Kristin Neff, εκδ. Key Books). Η Dr. Kristin Neff είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Όστιν και πρωτοπόρος στην έρευνα της αυτοσυμπόνιας. Πριν από είκοσι χρόνια, ανέπτυξε τη θεωρία και δημιούργησε την Κλίμακα Αυτοσυμπόνιας, συμβάλλοντας καθοριστικά στην εμπειρική μελέτη του θέματος. Εκτός από το ακαδημαϊκό και συγγραφικό της έργο, η Dr. Neff σε συνεργασία με τον Dr. Chris Germer ανέπτυξαν το επιστημονικά τεκμηριωμένο πρόγραμμα εκπαίδευσης «Mindful Self-Compassion» και ίδρυσαν από κοινού το μη κερδοσκοπικό Κέντρο Ενσυνείδητης Αυτοσυμπόνιας. Η Dr. Neff έχει αναγνωριστεί ως μία από τις πιο επιδραστικές ερευνήτριες στον τομέα της ψυχολογίας διεθνώς, με περισσότερες από 5.000 μελέτες ν’ αναφέρονται στο έργο της από τη δημοσίευση των πρώτων της άρθρων το 2003.