Το μέγεθος των πληθυσμών άγριας ζωής έχει μειωθεί δραματικά κατά 73% μέσα σε 52 χρόνια (1970-2022), σύμφωνα με τη νέα έκθεση του WWF Ζωντανός Πλανήτης 2026 (Living Planet Report), η οποία επιβεβαιώνει την έκταση της συνεχιζόμενης απώλειας βιοποικιλότητας σε παγκόσμιο επίπεδο.
Παρόλα αυτά, την ίδια στιγμή, η έκθεση εντοπίζει και σημάδια ελπίδας, διαπιστώνοντας ότι η φύση μπορεί να ανακάμψει, εφόσον πραγματοποιηθούν θετικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίον λειτουργεί το ενεργειακό, διατροφικό και χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Η έκθεση Ζωντανός Πλανήτης είναι μια διετής ολοκληρωμένη επιστημονική έκδοση του WWF σε συνεργασία με τη Ζωολογική Εταιρεία του Λονδίνου (Zoological Society of London) που μελετά την κατάσταση υγείας του πλανήτη, καταγράφοντας τις τάσεις της παγκόσμιας βιοποικιλότητας.
Η φετινή 16η κατά σειρά έκδοση προσφέρει μια επιστημονική επισκόπηση της κατάστασης του φυσικού περιβάλλοντος παγκοσμίως, παρακολουθώντας την πορεία 35.803 πληθυσμών από 5.790 είδη άγριας ζωής από όλο τον κόσμο, τα τελευταία 52 χρόνια (1970-2022).
Η μεγαλύτερη μείωση καταγράφεται στα οικοσυστήματα γλυκού νερού (-85%), ακολουθούμενα από τα χερσαία (-69%) και τα θαλάσσια οικοσυστήματα (-59%).
Η απώλεια και υποβάθμιση των ενδιαιτημάτων αποτελούν τη συχνότερα καταγεγραμμένη απειλή για τους πληθυσμούς άγριας ζωής, ενώ ακολουθούν η υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων, η κλιματική αλλαγή, η ρύπανση, τα ξενικά είδη και οι ασθένειες.
Οι μεγαλύτερες μειώσεις στους παρακολουθούμενους πληθυσμούς άγριας ζωής καταγράφηκαν στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική (95%), την Αφρική (80%) και την περιοχή Ασίας-Ειρηνικού (49%). Ο ρυθμός μείωσης είναι χαμηλότερος στη Βόρεια Αμερική (28%), την Ευρώπη και την Κεντρική Ασία (23%), δεδομένου ότι σε αυτές οι περιοχές, σημειώθηκε μεγάλη μείωση στους πληθυσμούς της άγριας ζωής πριν την έναρξη παρακολούθησης του δείκτη το 1970.
Τα καλά νέα: Τα ζώα που ανακάμπτουν!
Παρότι η συνολική τάση είναι αρνητική, οι μισοί πληθυσμοί ειδών που περιλαμβάνονται στην έκθεση Ζωντανός Πλανήτης 2026 παραμένουν σταθεροί ή αυξάνονται. Στο πλαίσιο αυτό, η έκθεση αναδεικνύει την ανάκαμψη στους πληθυσμούς ορισμένων εμβληματικών ειδών, όπως οι πράσινες θαλάσσιες χελώνες, ο ερυθρός τόνος, οι τίγρεις και οι ελέφαντας της νότιας Αφρικής, υπογραμμίζοντας ότι οι στοχευμένες δράσεις διατήρησης της φύσης μπορούν να αποφέρουν θετικά αποτελέσματα.
Πιο αναλυτικά:
Οι τίγρεις αποτελούν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα. Το 2010, είχαν απομείνει μόνο περίπου 3.200 άγριες τίγρεις και το είδος όδευε προς την εξαφάνιση. Μέχρι το 2025, και χάρη στις συντονισμένες δράσεις και τις συλλογικές προσπάθειες κυβερνήσεων, αυτόχθονων λαών, οργανώσεων και άλλων φορέων, ο πληθυσμός αυξήθηκε κατά περίπου 70%.
Ο ερυθρός τόνος του Ατλαντικού και ο ερυθρός τόνος του Ειρηνικού, οι πληθυσμοί των οποίων είχαν καταρρεύσει μετά από δεκαετίες υπεραλίευσης, έχουν ανακάμψει σε τέτοιο βαθμό που πλέον κανένα από τα δύο είδη δεν θεωρείται απειλούμενο.
Οι ελέφαντες στη νότια Αφρική παραμένουν σταθεροί ή αυξάνονται σε πολλές από τις περιοχές, όπου οι τοπικές κοινότητες διαδραματίζουν άμεσο ρόλο στη διαχείριση και προστασία του είδους.
Το 2025, η πράσινη θαλάσσια χελώνα έγινε η πρώτη θαλάσσια χελώνα στην ιστορία που άλλαξε κατηγορία και από «Απειλούμενο» έγινε είδος «Χαμηλού Κινδύνου» (Least Concern), μετά από 50 χρόνια συντονισμένων δράσεων σε περίπου 80 χώρες όπου φωλιάζει το είδος.
Αντίστοιχα, και στην περιοχή της Μεσογείου, αλλά και στην Ελλάδα, καταγράφονται παραδείγματα εμβληματικών ειδών, οι πληθυσμοί των οποίων ακολουθούν ανοδική τάση. Πιο συγκεκριμένα:
Θαλάσσια χελώνα Caretta caretta: Τα τελευταία χρόνια καταγράφεται μια σταθερή αύξηση των φωλιών στις πιο σημαντικές παραλίες ωοτοκίας του είδους στην Ελλάδα (Κυπαρισσιακός Κόλπος, Κόλπος Λαγανά). Η αύξηση συνδέεται άμεσα με τα μέτρα προστασίας που ξεκίνησαν να λαμβάνονται πριν από περίπου 30 χρόνια.
Ερυθρός τόνος: Η αύξηση του πληθυσμού του ερυθρού τόνου αφορά και τη Μεσόγειο και είναι αποτέλεσμα της βελτίωσης που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια σε πολιτικές, κανονισμούς και πρακτικές στον τομέα της αλιείας.
Όπως αναφέρει και η έκθεση, αυτές οι περιπτώσεις ανάκαμψης πληθυσμών χρειάστηκαν δεκαετίες προσπαθειών που περιλάμβαναν αποτυχίες, πολιτικές ανατροπές, περικοπές χρηματοδότησης και μακρές περιόδους χωρίς ορατές αλλαγές. Όμως είχαν και κάποια κοινά χαρακτηριστικά: σαφή στόχο, ευέλικτο σχεδιασμό, περιθώριο για ανάληψη δράσης, αλλά και ανθρώπους που δεν έχασαν στιγμή την ελπίδα ότι η αλλαγή είναι δυνατή.
Θετικός μετασχηματισμός των συστημάτων που ευθύνονται για την περιβαλλοντική υποβάθμιση
Τρία συστήματα ευθύνονται σε μεγάλο βαθμό για την καταστροφή της φύσης: το αγροδιατροφικό σύστημα που αποτελεί τον βασικό παράγοντα απώλειας οικοτόπων, το ενεργειακό σύστημα που κατεξοχήν τροφοδοτεί την κλιματική αλλαγή, και το χρηματοπιστωτικό σύστημα που προωθεί επιβλαβείς για τη φύση δραστηριότητες. Η φετινή έκθεση τονίζει πως εάν αυτά τα συστήματα μετασχηματιστούν, αναμένεται να δημιουργηθούν οφέλη για τη βιοποικιλότητα. Ειδικότερα:
Ενέργεια: Ένα θετικό σημείο καμπής έχει ήδη επιτευχθεί στον ενεργειακό τομέα και η αλλαγή επιταχύνεται, με την ηλιακή ενέργεια να αποτελεί πλέον τη φθηνότερη πηγή νέας ηλεκτροπαραγωγής στις περισσότερες χώρες. Ωστόσο, η ενεργειακή μετάβαση δεν πραγματοποιείται ακόμη με την απαιτούμενη ταχύτητα.
Τρόφιμα και γεωργία: Άνθρωποι και φορείς σε όλο τον κόσμο έχουν ήδη ξεκινήσει και εργάζονται για μια πιο βιώσιμη παραγωγή τροφίμων και πιο υπεύθυνη κατανάλωση.
Χρηματοπιστωτικό σύστημα: Είναι επιτακτική ανάγκη να σταματήσει η χρηματοδότηση επιβλαβών για το φυσικό περιβάλλον δραστηριοτήτων.