Αν θέλουμε να μιλήσουμε για δίκαιο σύστημα τιμολόγησης στα τρόφιμα, πρέπει πρώτα να παραδεχτούμε κάτι. Το σημερινό μοντέλο δεν είναι απλώς άδικο. Είναι σχεδιασμένο να είναι άδικο. Εξυπηρετεί λίγους, επιβαρύνει πολλούς και λειτουργεί σαν μηχανή μεταφοράς πλούτου από τα νοικοκυριά προς τις αλυσίδες, τις πολυεθνικές και το κράτος. Ένα δίκαιο σύστημα δεν είναι ουτοπία. Υπάρχει. Το εφαρμόζουν άλλες χώρες. Το θέμα είναι αν υπάρχει πολιτική βούληση να το εφαρμόσουμε κι εδώ.
Διαφάνεια κόστους τιμής σε όλη την αλυσίδα: Σήμερα δεν ξέρουμε πόσο πληρώνει το σούπερ μάρκετ τον προμηθευτή, πόσο πληρώνει ο προμηθευτής τον παραγωγό, πόσο είναι το περιθώριο κέρδους σε κάθε στάδιο. Αυτό επιτρέπει κρυφές αυξήσεις, τεχνητή ακρίβεια, υπερκέρδη χωρίς έλεγχο. Τι θα έκανε ένα δίκαιο σύστημα – Παράδειγμα χώρας: Γαλλία, όπου η κυβέρνηση υποχρεώνει τις αλυσίδες να αποκαλύπτουν περιθώρια κέρδους σε βασικά τρόφιμα και να διαπραγματεύονται με τους παραγωγούς υπό κρατική εποπτεία.
Ανώτατο περιθώριο κέρδους στα βασικά είδη: Δεν γίνεται το γάλα, το ψωμί, το λάδι, τα ζυμαρικά να έχουν περιθώριο κέρδους 30–40%.Αυτά δεν είναι «προϊόντα». Είναι ανάγκες. Τι θα έκανε ένα δίκαιο σύστημα – Παράδειγμα χώρας: Ισπανία, όπου εφαρμόστηκε πλαφόν κέρδους σε βασικά είδη κατά την ενεργειακή κρίση, με αποτέλεσμα να συγκρατηθούν οι τιμές.
Μείωση ΦΠΑ στα βασικά είδη με υποχρεωτική μετακύλιση στο ράφι: Η μείωση ΦΠΑ χωρίς έλεγχο είναι δώρο στις εταιρείες. Αλλά η μείωση ΦΠΑ με έλεγχο είναι όπλο υπέρ του πολίτη. Τι θα έκανε ένα δίκαιο σύστημα – Παράδειγμα χώρας: Πορτογαλία, όπου μηδενίστηκε ο ΦΠΑ σε 46 βασικά τρόφιμα και η κυβέρνηση παρακολουθούσε καθημερινά τις τιμές για να μην «καταπιούν» τη μείωση οι αλυσίδες.
Στήριξη συνεταιρισμών και μικρών παραγωγών: Όσο η αγορά ελέγχεται από 5–6 αλυσίδες και 10–15 πολυεθνικές,οι τιμές θα ανεβαίνουν. Η λύση είναι να ενισχυθεί η εναλλακτική αλυσίδα τροφίμων. Τι θα έκανε ένα δίκαιο σύστημα – Παράδειγμα χώρας: Δανία, όπου το 30% των τροφίμων σε δημόσιες δομές προέρχεται από μικρούς παραγωγούς και συνεταιρισμούς, μειώνοντας την εξάρτηση από πολυεθνικές.
Δημόσια παρέμβαση σε κρίσιμους τομείς: Υπάρχουν προϊόντα που δεν μπορείς να αφήσεις στην «αγορά» όπως γάλα, σιτηρά, λάδι
παιδικές τροφές. Τι θα έκανε ένα δίκαιο σύστημα – Παράδειγμα χώρας: Γαλλία και Ιταλία, με ισχυρά δημόσια αποθέματα και κρατικές παρεμβάσεις σε γάλα και σιτηρά.
Σπάσιμο ολιγοπωλίων και αυστηροί έλεγχοι: Δεν μπορείς να έχεις δίκαιο σύστημα τιμών όταν 5 αλυσίδες ελέγχουν το 90% της αγοράς, 3 εταιρείες ελέγχουν το γάλα, 2 εταιρείες ελέγχουν τα ζυμαρικά, 4 εταιρείες ελέγχουν τα απορρυπαντικά. Τι θα έκανε ένα δίκαιο σύστημα – Παράδειγμα χώρας: Γερμανία, όπου η Επιτροπή Ανταγωνισμού έχει επιβάλει δισεκατομμύρια σε πρόστιμα σε αλυσίδες και πολυεθνικές για χειραγώγηση τιμών.
Δημόσια πλατφόρμα τιμών σε πραγματικό χρόνο: Ο καταναλωτής σήμερα ψάχνει τιμές στα φυλλάδια.Σε ένα δίκαιο σύστημα, θα είχε πλήρη εικόνα. Τι θα έκανε ένα δίκαιο σύστημα – Παράδειγμα χώρας: Ισλανδία, όπου υπάρχει δημόσια πλατφόρμα που δείχνει καθημερινά τις τιμές όλων των σούπερ μάρκετ.
Πώς θα έμοιαζε η Ελλάδα με ένα τέτοιο σύστημα;
Το γάλα δεν θα είχε 1,60€ αλλά 1,10€–1,20€
Το λάδι δεν θα είχε 8€ αλλά 4€–5€
Τα ζυμαρικά δεν θα είχαν 1,20€ αλλά 0,70€–0,80€
Οι αλυσίδες δεν θα είχαν υπερκέρδη
Οι πολυεθνικές δεν θα έκαναν ό,τι θέλουν
Οι παραγωγοί θα πληρώνονταν δίκαια
Ο ΦΠΑ δεν θα ήταν εργαλείο αφαίμαξης
Ο καταναλωτής θα είχε πραγματική επιλογή
Με λίγα λόγια θα είχαμε μια οικονομία που υπηρετεί την κοινωνία και όχι το αντίστροφο.
Από την Ιωάννα Λιούτα,Πολιτική και Οικονομική Αναλύτρια, το άρθρο δημοσιεύθηκε στο tvxs