Μπέρτον: Η ανατομία Α' ΠΡΟΣΩΠΟ της μελαγχολίας

Α' ΠΡΟΣΩΠΟ ΟΡΙΖΟΝΤΑΣ ΕΤΣΙ ΘΟΛΑ ΚΑΙ ΠΡΟΧΕΙΡΑ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ, λέμε πως είναι μελαγχολικός καθένας που είναι άκεφος, θλιμμένος, ξινός, κατσούφης, κακοδιάθετος, μοναχικός, που νιώθει ταραχή ή δυσαρέσκεια για κάποιο λόγο. Και δεν υπάρχει, βέβαια, άνθρωπος που ζει και που δεν δοκιμάζει αυτό το συναίσθημα, ούτε ο στωικός ούτε ο σοφός ούτε ο ευτυχισμένος ούτε ο υπομονετικός ή ο θαρραλέος, ούτε ο ευσεβής και ο θεόπνευστος, δεν σώζεται κανείς· όσο κυριαρχημένος και να ‘ναι κάποιος, λίγο ή πολύ, αργά ή γρήγορα, θα νιώσει το λεπίδι της.

ΕΙΝΑΙ ΕΝΤΕΛΩΣ ΠΑΡΑΛΟΓΟ ΚΑΙ ΓΕΛΟΙΟ για οποιονδήποτε θνητό να αναζητά την αέναη ευτυχία σε όλη του τη ζωή. Δεν υπάρχει τίποτα τόσο επιτυχημένο και ευχάριστο που να μην έχει μέσα του πίκρα, παράπονα και γκρίνια. Όλα είναι ένα μείγμα παθών και όπως σ’ ένα τραπέζι του σκακιού υπάρχουν άσπροι και μαύροι άνθρωποι, οικογένειες, πόλεις που έχουν τις δικές τους πτώσεις και παρακμές, τώρα έχουμε τα αστρολογικά σημεία, άλλοτε τρίγωνα και εξάγωνα και άλλοτε τετράγωνα και αντιθέσεις.

ΔΕΝ ΒΡΙΣΚΟΜΑΣΤΕ ΕΔΩ ΟΠΩΣ ΑΥΤΟΙ ΟΙ ΑΓΓΕΛΟΙ, οι ουράνιες δυνάμεις και τα σώματα, ο ήλιος και το φεγγάρι, προκειμένου να ολοκληρώσουμε την πορεία μας χωρίς κανένα παράπτωμα, με μια τέτοια αιώνια συνέπεια, αλλά είμαστε εδώ για να υποστούμε ασθένειες, αθλιότητες, με διακοπές, με συγχύσεις και με ανακατέματα, παρασυρμένοι από το κάθε φύσημα, συχνά κακοποιημένοι και αναστατωμένοι από το παραμικρό πρόβλημα, αβέβαιοι, εύθραυστοι· και αυτό είναι το μοναδικό πράγμα για το οποίο μπορούμε να είμαστε βέβαιοι.

ΓΙΑ ΤΟ ΟΤΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΕΧΟΥΝ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΠΕΤΡΙΑ, μελαγχολούν, είναι τρελοί και ελαφρόμυαλοι, άκου τη μαρτυρία του Σολομώντα: «Και πήρα ύστερα να λογαριάσω τι είναι η σοφία και τι η τρέλα και η ανοησία, και τα λοιπά· οι μέρες του όλες είναι πόνος κι ο αγώνας του πικρός, και η καρδιά του τις νύχτες δεν κοιμάται.

ΕΤΣΙ, ΛΟΙΠΟΝ, ΟΠΩΣ ΚΙ ΑΝ ΠΑΡΕΙΣ ΤΗ ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΑ, δόκιμα ή αδόκιμα, σαν φύση ή έξη, πόνο ή ηδονή, παραφορά, απογοήτευση, φόβο, λύπη ή τρέλα, εν όλω ή εν μέρει, μεταφορά ή κυριολεξία, είναι ένα πράγμα.

ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΓΕΛΙΟ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΤΡΕΛΑ για τον Σολομώντα και, όπως γράφει ο Άγιος Παύλος, «η λύπη για τα εφήμερα φέρνει τον θάνατο. Και όσο ζει ο άνθρωπος γεμάτη είναι η καρδιά του ανοησία και κακία». Και οι σοφοί δεν διαφέρουν: «Μες στην πολλή σοφία, πολλή κι η θλίψη, κι όπως φορτώνεται με γνώση γεμίζει πόνο». Ο Σολομών ένιωθε αηδία για τη ζωή και πουθενά δεν έβρισκε ευχαρίστηση και σιχαινόταν αυτό που έκανε· κι όλα κατάληξε πως είναι πόνος και θλίψη, «ματαιότητα και χίμαιρα».

Η Ανατομία της Μελαγχολίας, εκδ. Ηριδανός.


Ο Ρόμπερτ Μπέρτον (1577-1640) σπούδασε θεολογία στην Οξφόρδη, έλαβε τον κατώτατο βαθμό της ιεροσύνης και υπηρέτησε ως διδάσκων και βιβλιοθηκάριος στο Πανεπιστήμιο. Το τρίτομο έργο Η ανατομία της μελαγχολίας δημοσιεύτηκε το 1621 με το ψευδώνυμο Democritus Junior in.  Αν τα τρία από τα τέσσερα βιβλία που πρέπει να διαθέτει ένας Άγγλος είναι η Βίβλος, ο Σαίξπηρ και ο Τσόσερ, το τέταρτο είναι απαραιτήτως αυτό. «Γράφω για τη μελαγχολία, για να είμαι απασχολημένος και να την αποφύγω. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη αιτία μελαγχολίας από την αδράνεια, και δεν υπάρχει καλύτερη θεραπεία από την απασχόληση». Η περιβόητη πραγματεία που έγραψε στα τέλη της Αναγέννησης ο θεολόγος Robert Burton (1577-1640) είναι αφενός μία σπουδή πάνω στη σκοτεινή αρρώστια που σήμερα ονομάζουμε κατάθλιψη, αφετέρου μία μνημειώδης αφήγηση της ανθρώπινης συνθήκης. Χρειάστηκε να περάσουν σχεδόν τέσσερις αιώνες μέχρι το απόκρυφο αυτό αριστούργημα να αποκαλυφθεί και στον μη αγγλόφωνο αναγνώστη. Στα ελληνικά μεταφράστηκε για πρώτη φορά από τον Π. Χοροζίδη.

εμφάνιση σχολίων