Α' ΠΡΟΣΩΠΟ Και τώρα τι;

Α' ΠΡΟΣΩΠΟ
Το Brexit είναι αναμφίβολα το σημαντικότερο γεγονός στην πρόσφατη ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το δημοψήφισμα που το γέννησε διεξάχθηκε μέσα σε κλίμα έντασης και τρόμου, θυμίζοντας το δικό μας δημοψήφισμα. Όπως και σε μας, το κλίμα αυτό λειτούργησε πολωτικά και,τελικά, μη αποτρεπτικά.

Και τώρα τι; Για πρώτη φορά στην ιστορία της η ΕΕ χάνει μέλος και μάλιστα βασικότατο, με κεντρικό ρόλο. Με το Brexit, η δυνατότητα εξόδου μιας χώρας μετατρέπεται από δυνατότητα σε πραγματικότητα: συντελέστηκε πια. Ήδη ακούγονται φωνές για Dexit (έξοδο της Δανίας) ενώ σχεδόν όλα τα ακροδεξιά κόμματα χωρών όπως της Γαλλίας, της Ολλανδίας, της Γερμανίας και της Αυστρίας έχουν φέρει στο κέντρο της ατζέντας τους τον ευρωσκεπτικισμό και την απειλή αποχώρησής τους.

Θεωρώ αναπόφευκτο, στα επόμενα χρόνια, τα φυγόκεντρα αισθήματα να ενταθούν, αποκτώντας ορμή και κρίσιμη μάζα ικανή να τα μεταμορφώσει σε λαϊκά αιτήματα. Γιατί άραγε; Άκουγα σήμερα τον Κόρμπιν (πρόεδρο του κόμματος των Εργατικών και εκ των υπερμάχων του Bremain) να λέει ότι ολόκληρες κοινότητες στους κόλπους κοινωνιών αισθάνονται πια περιθωριοποιημένες (marginalized) και διοχετεύουν την απογοήτευσή τους σ’ αυτήν τους την επιλογή. Είναι η περιθωριοποίηση που γεννά το αίσθημα του πνιγμού, του «είμαι κι εγώ εδώ, δώστε μου επιτέλους σημασία», το οποίο με τη σειρά του διοχετεύεται σε πράξεις αντίδρασης. (Στο δικό μου μυαλό, το επιχείρημα αυτό απαντά επίσης στο ερώτημα, γιατί νέοι άνθρωποι που ζουν για πολλά χρόνια σε δυτικές κοινωνίες στρατολογούνται τόσο εύκολα από εξτρεμιστικές ισλαμικές οργανώσεις. Είναι η ανάγκη διατράνωσης μιας κάποιας ταυτότητας, σε έναν κόσμο που αφομοιώνει τα πάντα για να τα αναγάγει σε έναν κατώτερο παρονομαστή).

Οι αξίες που οδήγησαν στην ίδρυση της ΕΕ, η ανοχή κι ο σεβασμός στο διαφορετικό, η Ευρώπη των Λαών, που δεν θα ξαναστραφούν στη λύση του πολέμου για να λύσουν τις διαφορές τους, όλα αυτά έχουν γίνει ατάκες χωρίς κανένα περιεχόμενο. Το μόνο που ακούμε μια δεκαετία τώρα είναι για τη λογική των αγορών, για τον «εξορθολογισμό» των οικονομιών, για την δημοσιονομική πειθαρχία κλπ. Είναι αυτή η διεστραμμένη λογική που οδηγεί με ακρίβεια στη διάλυση του οικοδομήματος. Είναι αυτό ακριβώς το πλαίσιο που γεννά τον σκεπτικισμό, ταυτόχρονα με το αίσθημα του πνιγμού μέσα στον κορσέ αξιών οι οποίες εξυπηρετούν μονάχα μια πολύ μικρή μερίδα πολιτών, αφήνοντας τους υπόλοιπους σε αναζήτηση ταυτότητας (επιμένω στη λέξη ταυτότητα). Και βλέπουμε το παράδοξο: χώρες που ασφυκτιούν μέσα σε δημοσιονομικούς ζουρλομανδύες, φαντάζονται ότι αιτία των δεινών τους είναι η λαθρομετανάστευση κι ονειρεύονται κλείσιμο συνόρων που θα επιφέρει βελτίωση των ζωών τους, συγχέοντας έτσι αιτίες κι αποτελέσματα σε ένα θολό «θα σας δείξω εγώ».

Προχτές, θορυβημένος από τα τελευταία γκάλοπ, δήλωσε ο Ολάντ (θα αφήσει εποχή αυτός, ο Τσάμπερλαιν θα θεωρείται τιτάνας δίπλα του) ότι ανεξαρτήτως βρετανικού αποτελέσματος, σκοπεύει να μεταβεί στο Βερολίνο και να συζητήσει για το μέλλον του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, το οποίο, όπως ισχυρίστηκε, πρέπει να ξαναχτιστεί απ’ την αρχή. Όχι με διορθωτικές κινήσεις, αλλά με εκ βάθρων αναδόμηση. Και την ίδια ώρα η χώρα του καίγεται από τις νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις που προσπαθεί να περάσει και οι οποίες δεν μπορεί παρά να υποδαυλίσουν κι άλλο τη φωτιά του ευρωσκεπτικισμού. Ήδη η Μαρίν Λεπέν τρίβει τα χέρια της.

Μα ο ευρωπαϊκός πολιτισμός έλαμψε όχι επειδή στηρίχτηκε στον οικονομικό εξορθολογισμό, μια έκφραση ούτως ή άλλως φαιδρή αφού αναγνωρίζει ως ορθό και ορθολογικό αυτό που εξυπηρετεί τους σκοπούς της μόνο. Σε οικονομικό επίπεδο έλαμψε επειδή, για μερικούς αιώνες, συγκέντρωνε πλούτο και πόρους από αποικίες σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης, δυνατότητα που εξέλιπε μετά το τέλος του 2ου ΠΠ (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν δημιουργήθηκαν στο μεταξύ άλλοι τρόποι να παραχθεί πλούτος, ικανός να γεννήσει μια κουλτούρα ζωής πιο ανθρωπιστική και ανθρωποκεντρική).

Μετά το σημερινό Brexit, το κοινό μας μέλλον στην ΕΕ διαγράφεται αβέβαιο. Αλλά ο σπόρος της αβεβαιότητας δεν φυτεύτηκε σήμερα, σήμερα απλώς κάρπισε κάτι που φυτεύεται με επιμέλεια εδώ και σχεδόν μια δεκαετία. Θα έχει ενδιαφέρον να δούμε αν η ρότα που έχει επιλεχθεί θα μείνει απαράλλαχτη".

Filis Toumanidis 

 

εμφάνιση σχολίων