Α' ΠΡΟΣΩΠΟ Ουτοπία και ευτυχία

Α' ΠΡΟΣΩΠΟ ΟΥΤΟΠΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΓΟΗΤΕΥΣΗ: Δύο λέξεις αδιαχώριστες. Η αίσθηση ότι τόσα μεγαλόπνοα σχέδια για την επίλυση των παγκόσμιων προβλημάτων απέτυχαν δεν σημαίνει ότι τα πετάμε στα σκουπίδια. Είμαστε έξω από τη Γη της Επαγγελίας, αλλά συνεχίζουμε να βαδίζουμε προς αυτή την κατεύθυνση.

ΟΥΤΟΠΙΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΟΤΙ ΔΕΝ ΠΑΡΑΔΙΝΟΜΑΣΤΕ στα πράγματα όπως είναι, αλλά αγωνιζόμαστε για να γίνουν όπως θα έπρεπε να είναι, γνωρίζοντας ότι ο κόσμος πρέπει να αλλάξει και να απελευθερωθεί.

Η ΑΠΟΓΟΗΤΕΥΣΗ, ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΗ ΜΕΡΙΑ, ΜΑΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕΙ από τον κυνισμό. Δεν μας αφήνει να βάλουμε την ελπίδα στην άκρη. Η απογοήτευση περιέχει τη γοητεία, άρα και την ελπίδα. Μαζί με την ουτοπία, είναι δύο λέξεις που δίνουν νόημα στη ζωή. Το μπουκάλι που κάποιος πέταξε στη θάλασσα.

ΣΥΝΟΡΑ: Σύνορα πολιτικά, πολιτιστικά, γλωσσικά, σύνορα που χωρίζουν τη γη από το νερό, τη ζωή από τον θάνατο. Όποιος περνάει τη ζωή του κατειλημμένος από την έμμονη ιδέα της ταυτότητας, όποιος προσπαθεί να κλειστεί και να αμυνθεί, είναι χαμένος. Οι «μικρόκοσμοι» που κλείνονται στον εαυτό τους είναι ο αυθεντικός αντι-μικρόκοσμος, γιατί δεν έχουν την ικανότητα να γίνουν κόσμος. Ο κόσμος είναι αποδοχή, είναι να υπερβαίνεις τα κλειστά σύνορα.

ΕΥΤΥΧΙΑ: «Αν έχουμε την τύχη να βιώσουμε την ευτυχία ή μια στιγμή ευτυχίας, μπορούμε να αφηγηθούμε αυτή την εμπειρία: να γράψουμε ένα διήγημα ή ένα ποίημα, αλλά να σχολιάσουμε την ευτυχία αποτελεί σχεδόν βλασφημία. Ο Ιταλό Σβέβο μάς δίδαξε με ποιο τρόπο να αποφεύγουμε την αναζήτηση της ευτυχίας, ώστε έτσι να γλιτώσουμε από την οδύνη της αποτυχίας. Υπήρξα μαθητής του Σβέβο από νεαρή ηλικία. Θυμάμαι στιγμές που είχα την αίσθηση πως ήμουν πραγματικά ευτυχισμένος. Μια φορά στη ζωή μου, ένιωσα τόσο έντονα αυτή την αίσθηση, ώστε συνειδητοποίησα πως αν ξαφνικά πέθαινα, δεν θα ήταν και τόσο κακό να συναντήσω τον Άγιο Πέτρο. Θεωρώ πως η ευτυχία είναι αδύνατη χωρίς την πλήρη αρμονία με τον εαυτό σου και τους άλλους. Το καλοκαίρι του 1967, στην Ίστρια, ο έρωτας ήταν αληθινά στο κέντρο του κόσμου μου και ένιωθα όλη την ελκτική του δύναμη. Το τοπίο και η θάλασσα ήταν απίστευτα όμορφα και είχα την αίσθηση πως μπορούσα να μοιραστώ πλήρως εκείνη τη στιγμή με τον άλλον. Ορισμένες φορές η ευτυχία συνδέεται με τη φιλία. Αυτή την αίσθηση που έχω με ορισμένους φίλους, μια αίσθηση πως είμαστε καρποί του ίδιου δέντρου. Ωστόσο, μέσα σε αυτές τις στιγμές πρόσκαιρης πληρότητας παραμένει πάντα η συνειδητοποίηση της αδυναμίας της. Αυτό που πληγώνει περισσότερο είναι ίσως η φθορά μιας φιλίας, μιας σχέσης που αλλάζει. Είναι σαν να παίζαμε βιολί μαζί και ξαφνικά η μελωδία να ακούγεται φάλτσα. Σχηματίζουμε ένα ζευγάρι και ξαφνικά δεν είμαστε πια. Δεν πρόκειται για φθορά της σχέσης αλλά για μια ουσιαστική κατάρρευση της αρμονίας. Ίσως με τα γηρατειά αποκτούμε την ικανότητα να ζούμε από κοινού το ατελές. Στις σχέσεις με τα παιδιά, οι στιγμές σύμπνοιας είναι επίσης μια πλήρης ευτυχία. Αλλά το να μιλάς για την ευτυχία σημαίνει πως την έχεις κερδίσει ήδη».

Η ΣΙΩΠΗ ΤΩΝ ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΩΝ: ...Κατ’ αρχάς, οι λεγόμενοι «πνευματικοί άνθρωποι» έχουν ακριβώς τις ίδιες υποχρεώσεις που έχουν όλοι οι υπόλοιποι. Εξάλλου θα ήταν λάθος να πιστεύει κανείς ότι οι διανοούμενοι μπορούν να έχουν γνώμη για όλα τα μεγάλα πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα, όσο μεγάλη κι αν είναι η σοφία τους. Επίσης κάποιοι από τους σημαντικότερους συγγραφείς του εικοστού αιώνα υπήρξαν φασίστες, ναζιστές, σταλινιστές. Ο Πιραντέλο είχε στείλει τηλεγράφημα συμπαράστασης στον Μουσολίνι μετά τη δολοφονία του σοσιαλιστή βουλευτή Τζάκομο Ματεότι, ο οποίος προσπαθούσε να σταματήσει τη βία και την τρομοκρατία του ανερχόμενου φασιστικού κόμματος. Παρ’ όλα αυτά, τον Πιραντέλο τον αγαπάμε, κατανοούμε τους λόγους για τους οποίους συμπαραστάθηκε στον Μουσολίνι, όμως κατά πάσα βεβαιότητα η παραδουλεύτρα του κατανοούσε την πολιτική καλύτερα από αυτόν. Κατά τον ίδιο τρόπο εξακολουθούμε να αγαπάμε τον Σελίν και τον Χάμσουν, που μας δίδαξαν την αγάπη για όσους ζουν στο σκοτάδι, όμως η θέση τους υπέρ του ναζισμού και του αντισημιτισμού υπήρξε τρομερή αλλά και ανόητη. Το ίδιο συμβαίνει με τους Γάλλους συγγραφείς που πήγαιναν προσκύνημα στη Μόσχα για να ακούσουν την «κόκκινη λειτουργία» και να παρευρεθούν στον απαγχονισμό που το καθεστώς του Στάλιν είχε καταδικάσει τους συντρόφους τους. Άλλωστε διανοούμενοι δεν είναι μονάχα όσοι ασχολούνται με την Τέχνη.

ΔΙΑΝΟΥΜΕΝΟΙ ΕΙΝΑΙ ΟΛΟΙ ΟΣΟΙ ΕΧΟΥΝ ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ, όσοι είναι ικανοί να κοιτάζουν τον εαυτό τους μέσα στην κοινωνία που τους περιβάλλει, είτε γράφουν βιβλία, είτε πουλάνε παπούτσια. Με άλλα λόγια, διανοούμενοι μπορούν να είναι και όσοι ασχολούνται με το δίκιο, στελέχη επιχειρήσεων κτλ. Με αυτή την έννοια, ένας συγγραφέας πολύ απασχολημένος με την εκδοτική βιομηχανία, με την παραγωγή και την προώθηση των βιβλίων του, δεν είναι πολύ διαφορετικός από τους εργάτες στην ταινία Μοντέρνοι καιροί του Τσάρλι Τσάπλιν. Ο διαχωρισμός ανάμεσα στις ανθρωπιστικές και τις οικονομικές επιστήμες είναι ψευτοδίλημμα. Ανθρωπισμός δεν σημαίνει να ασχολείται κανείς με τη λογοτεχνία αλλά να θέτει στο κέντρο τον άνθρωπο, ό,τι και αν κάνει. Η οικονομία είναι πολύ σημαντική επιστήμη, γιατί οικονομία σημαίνει τροφή, εργασία, ευκαιρία για αξιοπρεπή ζωή, μόρφωση για τους νέους. Έτσι η οικονομία θέτει στο κέντρο τον άνθρωπο. Αντιθέτως η αντίληψη της οικονομίας ως κερδοσκοπίας είναι απάνθρωπη, με τον ίδιο τρόπο που είναι απάνθρωπη η τέχνη που περιφρονεί τον άνθρωπο.


Ο Κλαούντιο Μάγκρις (Claudio Magris, Τεργέστη, 10 Απριλίου 1939) είναι Ιταλός λόγιος, συγγραφέας και μεταφραστής. Το πιο γνωστό βιβλίο του στα ελληνικά είναι το Δούναβης.
 

εμφάνιση σχολίων