Ενώ υπάρχει μια ευρεία ποικιλία άλλων χαρακτηριστικών προσωπικότητας, εμφάνισης, ενδιαφερόντων, προφίλ και φύλου στον ναρκισσιστή γονέα, υπάρχουν ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά και συμπεριφορές που καθορίζουν τον γονεϊκό ναρκισσισμό. Σε αυτό το κεφάλαιο περιγράφονται τα κύρια στοιχεία τους, καθώς και ο τρόπος που μπορούν να επηρεάσουν την ανατροφή των παιδιών.
Σε γενικές γραμμές, υπάρχουν δύο κύριοι τύποι ναρκισσισμού: ο φανερός και ο κρυφός. Μοιράζονται την ίδια βασική παθολογία· ωστόσο, η παρουσίασή τους είναι διαφορετική. Ο φανερός ναρκισσισμός είναι συνήθως μια πιο άμεση, επιθετική, θρασεία και μη απολογητική επίδειξη ναρκισσισμού και εγωισμού, και είναι αναμφισβήτητα πιο εύκολο να εντοπιστεί σε σχέση με άλλες πιο αδιόρατες, κρυφές μορφές. Ο φανερός ναρκισσισμός μοιάζει με την πιο στερεοτυπική αντίληψη και μιντιακή απεικόνιση του ναρκισσισμού και τείνει να αντικατοπτρίζει πιο ξεκάθαρες, πιο άμεσες απόπειρες χειραγώγησης ή εκμετάλλευσης.
Οι φανεροί τύποι τείνουν να είναι πληθωρικές, σαγηνευτικές προσωπικότητες· γοητευτικές, τολμηρές, με αυτοπεποίθηση και χαρισματικότητα. Τείνουν να είναι το είδος των ανθρώπων που δίνουν μεγάλη έμφαση στην εικόνα τους, στην ισχύ, στην επιτυχία, στην ομορφιά και στον πλούτο. Συχνά διαθέτουν αυτοπεποίθηση, αναζητούν την προσοχή, είναι αλαζονικοί, επιθετικοί, θορυβώδεις, δεσποτικοί, παρουσιάζουν συμπεριφορές υψηλού ρίσκου, είναι ατίθασοι και έντονοι, και κάποιες φορές πολύ διασκεδαστικοί στην παρέα. Μπορεί να είναι υπερβολικοί στα συναισθήματα και στην προσοχή τους, κατακλύζοντας τους άλλους με φιλοφρονήσεις ή δώρα. Μερικές φορές μπορεί να επιδείξουν κάποια στιγμιαία ευαλωτότητα και να απευθυνθούν με δεξιοτεχνία στο συναίσθημα των άλλων, αλλά αυτό γίνεται σχεδόν πάντα για να ικανοποιήσουν τελικά τις δικές τους εγωιστικές επιθυμίες.
Συναρπαστικοί και πειστικοί, οι φανεροί ναρκισσιστές διαθέτουν μια έμφυτη ικανότητα να κάνουν τους ανθρώπους γύρω τους να αισθάνονται ξεχωριστοί, διαφορετικοί και υπέροχοι. Ωστόσο, έχουν επίσης τη δύναμη να αποκαθηλώσουν και να γκρεμίσουν, να κατακρίνουν και να ταπεινώσουν, κάνοντάς σας να νιώθετε ότι βρίσκεστε πάνω σε ένα συναισθηματικό ρόλερ κόστερ χαράς και θλίψης. Η δυναμική της σχέσης είναι συνεχώς άσπρο-μαύρο. Τείνουν να είναι εξαιρετικά ελεγκτικοί, αυταρχικοί και χειριστικοί.
Οι φανεροί ναρκισσιστές γονείς είναι ισχυρές προσωπικότητες. Λειτουργούν εκφοβιστικά, και συχνά είναι ειλικρινώς επικριτικοί και τιμωρητικοί. Θα σας γεμίσουν ενοχές και θα σας τρομοκρατήσουν χωρίς ντροπή. Η χειραγώγηση, η κακοποίηση και ο εγωισμός τους είναι πιο εύκολο να αναγνωριστούν.
Ο κρυφός ναρκισσισμός είναι συγκριτικά πολύ πιο αδιόρατος και μπορεί επομένως να είναι λίγο πιο δύσκολος στην αναγνώρισή του. Αντί να είναι ξεδιάντροπα εγωιστές όπως οι φανεροί ναρκισσιστές, οι κρυφοί ναρκισσιστές μπορεί να παρουσιάζονται ως ανιδιοτελείς, αλτρουιστές, στοργικοί, αθώοι οσιομάρτυρες. Δείχνουν ντροπαλοί, ευαίσθητοι, τρυφεροί και ευγενικοί, ανεπιτήδευτοι, γοητευτικοί, ήπιοι ή ευάλωτοι. Στον κρυφό ναρκισσισμό εμφανίζονται συχνά ανεπαίσθητες μορφές χειραγώγησης. Οι γονείς μπορεί να παρουσιάζονται ως «διασώστες» ή «βοηθοί», αλλά στην πραγματικότητα αυτό αποτελεί ένα μέσο ελέγχου. Παίζουν το «θύμα» σε μια προσπάθεια να χειραγωγήσουν και να ωθήσουν τους άλλους να αναλάβουν ρόλους φροντίδας, προσοχής και συμπάθειας. Μπορεί να ισχυρίζονται ότι οι ίδιοι δεν έχουν ανάγκες, παρουσιάζοντας τον εαυτό τους ως ανιδιοτελή, παρόλο που αυτό απέχει πολύ από την πραγματικότητα.
Ο κρυφός ναρκισσισμός συμπεριλαμβάνει αδιόρατους τρόπους ενοχοποίησης, ντροπιάσματος ή εκφοβισμού των άλλων, ώστε να κατορθώσει πάλι να ικανοποιήσει τις δικές του εγωιστικές επιθυμίες και ανάγκες. Μπορεί να παρουσιαστούν ως στοργικοί, εξυπηρετικοί (αν και συχνά υπερβολικά ασφυκτικοί και ελεγκτικοί), αλτρουιστές γονείς. Μια άλλη μορφή κρυφού ναρκισσισμού περιλαμβάνει τη χρησιμοποίηση της ανησυχίας για τη σωματική ή την ψυχική υγεία, πραγματικής ή φανταστικής, προκειμένου να χειραγωγήσουν τους άλλους ώστε να τους παρέχουν την προσοχή που λαχταρούν απεγνωσμένα.
Οι κρυφοί ναρκισσιστές γονείς είναι πολύ πιο πρόθυμοι να επιδείξουν τα «τρωτά σημεία» ή τις «αδυναμίες» τους. Έχουν την τάση να επικοινωνούν με πιο έμμεσους, παθητικο-επιθετικούς τρόπους. Μπορεί επίσης να διεκδικήσουν τον ρόλο του γονέα που θυσιάζεται και να μην έχουν το παραμικρό πρόβλημα να υπενθυμίζουν στα παιδιά τους όλα όσα έχουν απαρνηθεί γι’ αυτά. Ενώ ένας φανερός ναρκισσιστής πιθανότατα θα φωνάξει και θα ουρλιάξει για να γίνει το δικό του, ένας κρυφός ναρκισσιστής γονέας είναι πολύ πιο διακριτικός στη χειραγώγηση.
Απόσπασμα από το βιβλίο «Μεγαλωμένοι από νάρκισσους γονείς» της Dr. Sarah Davies (εκδ. Key Books). «Αν έχεις υπάρξει θύμα ναρκισσιστή, δεν χρειάζεσαι βοήθεια από το TikTok. Χρειάζεσαι μια σοβαρή και αξιόπιστη πηγή γνώσης σαν κι αυτό το βιβλίο της Sarah Davis» γράφουν οι Sunday Times. Η Dr Sarah Davies είναι ψυχολόγος, θεραπεύτρια τραύματος και αναγνωρισμένη διεθνώς ως ειδική στον ναρκισσισμό. Εργάζεται στον χώρο της ψυχικής υγείας από το 2007. Έχει εκπαιδευτεί σε διάφορες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις και από το 2013 έχει ειδικευθεί στη θεραπεία της ναρκισσιστικής κακοποίησης, της συνεξάρτησης, του άγχους, του στρες και του ψυχικού τραύματος. Είναι αφοσιωμένη στην παροχή μιας ολιστικής, ρεαλιστικής και πρακτικής προσέγγισης στην ψυχική υγεία και τη συναισθηματική ευεξία. Στο βιβλίο Μεγαλωμένοι από νάρκισσους γονείς, η Dr Davies αντλεί από την εκτενή κλινική της εμπειρία στον τομέα της ναρκισσιστικής κακοποίησης, της συνεξάρτησης και των σχετικών τραυμάτων. Έχει συνεργαστεί με διακεκριμένα κέντρα αποκατάστασης διεθνώς, με εκπαιδευτικά και φιλανθρωπικά ιδρύματα, αλλά και με το Εθνικό Σύστημα Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου (NHS).